Χάος στην Ευρώπη: Ο Merz ανοίγει μέτωπο με τους 27 – Η απίστευτη κατάντια της Γερμανίας και το τελεσίγραφο των δισεκατομμυρίων
Εκεί που κάποτε η Γερμανία παρουσιαζόταν ως η αδιαμφισβήτητη οικονομική ατμομηχανή της Ευρώπης, σήμερα η κυβέρνησή της καταφεύγει σε τελεσίγραφα και απειλές για να επιβάλει την πολιτική της.
Ο καγκελάριος Friedrich Merz απειλεί να μπλοκάρει ολόκληρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, εάν τα 27 κράτη-μέλη δεν συμφωνήσουν να χρηματοδοτήσουν την Ουκρανία.
Και όλα αυτά την ώρα που η ίδια η γερμανική οικονομία παλεύει με τη στασιμότητα, το υψηλό ενεργειακό κόστος και τη δοκιμασία της βιομηχανικής της ανταγωνιστικότητας.
Η εικόνα είναι ενδεικτική της μεταβολής των ευρωπαϊκών ισορροπιών.
Η χώρα που για δεκαετίες απαιτούσε δημοσιονομική πειθαρχία, περιορισμό των ελλειμμάτων και αυστηρή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών εμφανίζεται τώρα έτοιμη να χρησιμοποιήσει τον κοινό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ως μοχλό πίεσης για τη διασφάλιση πρόσθετης χρηματοδότησης προς το Κίεβο.
Σύμφωνα με τους Financial Times, ο Friedrich Merz έστειλε επιστολή στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, António Costa, ξεκαθαρίζοντας ότι η Γερμανία δεν πρόκειται να υποστηρίξει τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς μια συλλογική συμφωνία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το εκτιμώμενο χρηματοδοτικό κενό των 70 δισεκατομμυρίων ευρώ για το 2027, από το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να καλύψει περίπου 45 δισεκατομμύρια ευρώ.
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό και αποκαλύπτει τη δυσκολία του Βερολίνου να εξασφαλίσει συναίνεση ακόμη και μεταξύ των Ευρωπαίων εταίρων του.
Από τη γερμανική ισχύ στα τελεσίγραφα – Η μεγάλη αντίφαση του Βερολίνου
Για πολλά χρόνια, η Γερμανία αντιμετωπιζόταν ως το κράτος που μπορούσε να διαμορφώνει τους οικονομικούς κανόνες της Ευρώπης.
Η βιομηχανική της παραγωγή, οι εξαγωγές, η δημοσιονομική της ισχύς και η πολιτική επιρροή της στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης της επέτρεπαν να έχει καθοριστικό ρόλο στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει.
Η άλλοτε ισχυρή γερμανική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα, ενώ η πολιτική ηγεσία καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την ενεργειακή μετάβαση, την αμυντική ενίσχυση και τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η απειλή του Friedrich Merz να εμποδίσει τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό.
Η Γερμανία, αντί να εξασφαλίζει πολιτικές συμφωνίες μέσω της οικονομικής της επιρροής, εμφανίζεται να χρησιμοποιεί την απειλή του βέτο ως μέσο επιβολής των επιλογών της.
Για τους επικριτές αυτής της στρατηγικής, πρόκειται για ένδειξη πολιτικής αδυναμίας και όχι δύναμης.
Βεβαίως, το Βερολίνο υποστηρίζει ότι επιδιώκει δικαιότερη κατανομή των οικονομικών βαρών και ότι η ασφάλεια της Ουκρανίας συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ωστόσο, η επιλογή να συνδεθεί η χρηματοδότηση του Κιέβου με ολόκληρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τις πραγματικές προτεραιότητες της γερμανικής κυβέρνησης.
Η γερμανική βιομηχανία πιέζεται, αλλά το Βερολίνο αναζητά νέα δισεκατομμύρια
Η οικονομική πραγματικότητα της Γερμανίας απέχει από την εικόνα της αδιαμφισβήτητης ευρωπαϊκής υπερδύναμης προηγούμενων δεκαετιών.
Μετά τη συρρίκνωση της οικονομίας το 2023 και το 2024, η ανάπτυξη παρέμεινε εξαιρετικά περιορισμένη το 2025.
Στις εαρινές προβλέψεις του Μαΐου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτίμησε ότι η γερμανική οικονομία θα αναπτυχθεί μόλις κατά 0,6% το 2026 και 0,9% το 2027.
Την ίδια στιγμή, η γερμανική βιομηχανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το αυξημένο ενεργειακό κόστος, τον εντεινόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα και τις πιέσεις στο εξαγωγικό της μοντέλο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει επίσης αύξηση του γερμανικού δημοσιονομικού ελλείμματος στο 3,7% του ΑΕΠ το 2026 και στο 4,1% το 2027, μεταξύ άλλων λόγω των αυξημένων αμυντικών δαπανών και των δημόσιων επενδύσεων.
Και εδώ αναδεικνύεται η μεγάλη πολιτική αντίφαση.
Η Γερμανία που κάποτε απαιτούσε από άλλες ευρωπαϊκές χώρες να περιορίζουν τις δαπάνες τους, σήμερα διεκδικεί περισσότερες κοινές χρηματοδοτικές δεσμεύσεις για έναν πόλεμο του οποίου το τέλος παραμένει αβέβαιο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η βοήθεια προς την Ουκρανία είναι αυτομάτως λανθασμένη. Σημαίνει, όμως, ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν υποχρέωση να εξηγήσουν στους πολίτες τους πόσα χρήματα θα απαιτηθούν, από πού θα προέλθουν και ποιες θα είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Πρώτα το Κίεβο και μετά οι Ευρωπαίοι πολίτες; Το ερώτημα που διχάζει
Ο Friedrich Merz επιμένει ότι όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, χωρίς εξαιρέσεις.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη απαίτηση εγείρει ένα σημαντικό πολιτικό ερώτημα: μπορεί η χρηματοδότηση μιας τρίτης χώρας να αποτελεί προϋπόθεση για τη λειτουργία ολόκληρου του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού συστήματος;
Ο επταετής προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική.
Αφορά την αγροτική παραγωγή, τα έργα υποδομών, την περιφερειακή ανάπτυξη, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την έρευνα, την εκπαίδευση και την κοινωνική συνοχή.
Πρόκειται για πόρους που επηρεάζουν άμεσα εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες.
Εάν οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό οδηγηθούν σε αδιέξοδο εξαιτίας της χρηματοδότησης της Ουκρανίας, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να επεκταθούν σε τομείς που δεν έχουν άμεση σχέση με τον πόλεμο.
Αυτό είναι και το πιο προβληματικό στοιχείο της γερμανικής τακτικής: η μετατροπή ενός συγκεκριμένου γεωπολιτικού ζητήματος σε όρο για μια πολύ ευρύτερη οικονομική συμφωνία.
Ουγγαρία, Σλοβακία και Τσεχία αντιστέκονται – Ρωγμές στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα
Η γερμανική πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ενότητα γύρω από την ουκρανική χρηματοδότηση δοκιμάζεται.
Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία έχουν εξασφαλίσει εξαιρέσεις από προηγούμενο κοινό δανειακό σχήμα για την Ουκρανία, ενώ η Βουλγαρία έχει επίσης εκφράσει επιφυλάξεις για πρόσθετες συνεισφορές.
Η αντίδραση αυτή δεν είναι ασήμαντη.
Ορισμένες κυβερνήσεις θεωρούν ότι η οικονομική υποστήριξη προς το Κίεβο έχει ήδη επιβαρύνει σημαντικά τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς και ότι δεν μπορεί να συνεχίζεται χωρίς συγκεκριμένο μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Ο Merz, αντίθετα, θεωρεί ότι η χρηματοδότηση πρέπει να κατανεμηθεί σε όλους.
Η διαφωνία μετατρέπεται έτσι σε ευρύτερη σύγκρουση για το ποιος αποφασίζει, ποιος πληρώνει και ποιος τελικά αναλαμβάνει το πολιτικό κόστος.
Η Γερμανία παραμένει ο μεγαλύτερος καθαρός χρηματοδότης του κοινού ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Όμως, αυτή η οικονομική θέση δεν της εξασφαλίζει αυτομάτως το δικαίωμα να καθορίζει μονομερώς τις πολιτικές επιλογές των υπόλοιπων κρατών.
Ακόμη πιο αμφιλεγόμενη είναι η γερμανική επιδίωξη να περιοριστεί στο μέλλον η δυνατότητα μεμονωμένων χωρών να μπλοκάρουν αποφάσεις χρηματοδότησης προς την Ουκρανία, μέσω ευρύτερης χρήσης της ειδικής πλειοψηφίας.
Μια τέτοια θεσμική αλλαγή θα απαιτούσε την κατάλληλη νομική βάση και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, τη συναίνεση των ίδιων των κρατών-μελών.
Από τη δημοσιονομική πειθαρχία στο κοινό χρέος – Η ιστορική ειρωνεία
Η συζήτηση για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία και λόγω της πιθανότητας νέου κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού.
Η σημερινή κατάσταση δεν προέκυψε ξαφνικά.
Το γερμανικό οικονομικό μοντέλο βασίστηκε επί δεκαετίες στη βιομηχανική παραγωγή, στις ισχυρές εξαγωγές και στην πρόσβαση σε ανταγωνιστικές πηγές ενέργειας.
Η ρήξη των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η αλλαγή του διεθνούς εμπορικού περιβάλλοντος και η ένταση του ανταγωνισμού από την Κίνα επέβαλαν μεγάλες προσαρμογές.
Οι συνέπειες ήταν ιδιαίτερα αισθητές στις ενεργοβόρες βιομηχανίες και στο ευρύτερο μεταποιητικό οικοσύστημα.
Ωστόσο, θα ήταν υπεραπλούστευση να αποδοθούν όλα τα προβλήματα της γερμανικής οικονομίας αποκλειστικά στην ουκρανική κρίση.
Η γήρανση του πληθυσμού, η γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις στις υποδομές και η χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας αποτελούν επίσης σημαντικές αιτίες της οικονομικής δυσκολίας.
Το ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα είναι εάν η γερμανική ηγεσία διαθέτει μια ολοκληρωμένη στρατηγική ανάκαμψης ή εάν επιχειρεί να διατηρήσει τον ευρωπαϊκό ηγετικό της ρόλο κυρίως μέσω πιέσεων και δημοσιονομικών διαπραγματεύσεων.
Μια Γερμανία με ισχυρή βιομηχανία, ανταγωνιστική οικονομία και συνεκτική ευρωπαϊκή στρατηγική θα είχε πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα να πείσει τους εταίρους της. Μια Γερμανία που απειλεί να μπλοκάρει τον προϋπολογισμό επειδή δεν εξασφαλίζει συναίνεση, εκπέμπει ένα πολύ διαφορετικό πολιτικό μήνυμα.
Το τελεσίγραφο Merz μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ
Το επόμενο κρίσιμο επεισόδιο αναμένεται στη συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο, στις 12 και 13 Νοεμβρίου, ενώ το ζήτημα της ουκρανικής χρηματοδότησης βρίσκεται και στην ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 26 και 27 Νοεμβρίου.
Ο Friedrich Merz επιδιώκει να επιταχύνει τις διαπραγματεύσεις και να εξασφαλίσει δεσμεύσεις πριν από τις επόμενες ευρωπαϊκές εκλογικές αναμετρήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να καταστήσουν ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη συμφωνίας.
Υπάρχει, όμως, ένας σοβαρός κίνδυνος για τη γερμανική στρατηγική.
Όσο περισσότερο το Βερολίνο χρησιμοποιεί την οικονομική του ισχύ για να πιέσει τις υπόλοιπες κυβερνήσεις, τόσο περισσότερο μπορεί να ενισχύει τις αντιδράσεις εναντίον της γερμανικής επιρροής.
Η απειλή αποκλεισμού του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού μπορεί να λειτουργήσει ως διαπραγματευτικό πλεονέκτημα βραχυπρόθεσμα.
Μακροπρόθεσμα, όμως, θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη και να ενθαρρύνει άλλες χώρες να χρησιμοποιήσουν αντίστοιχες πρακτικές για τις δικές τους πολιτικές προτεραιότητες.
Και τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών τελεσιγράφων.
Η πραγματική κατάντια: Μια Γερμανία που δυσκολεύεται να πείσει και επιλέγει να απειλήσει
Η περίπτωση του Friedrich Merz είναι αποκαλυπτική για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η γερμανική πολιτική ισχύς.
Το Βερολίνο εξακολουθεί να διαθέτει μια τεράστια οικονομία, ισχυρούς θεσμούς και καθοριστική επιρροή στην Ευρώπη. Δεν πρόκειται για μια χώρα που έχει χάσει τη δυνατότητα να διαμορφώνει εξελίξεις.
Ωστόσο, η διατήρηση της ισχύος δεν ταυτίζεται με τη δυνατότητα επιβολής κάθε πολιτικής επιλογής.
Η Γερμανία βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια δύσκολη πραγματικότητα: η οικονομική της κυριαρχία δεν είναι πλέον τόσο αυτονόητη, η βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα πιέζεται και οι ευρωπαϊκοί της εταίροι δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να ακολουθούν χωρίς αντιρρήσεις.
Αντί η πολιτική ηγεσία να αναζητήσει μια ευρύτερη συμφωνία που θα λαμβάνει υπόψη τις οικονομικές δυνατότητες και τις πολιτικές ανησυχίες όλων των κρατών, ο Merz επέλεξε την τακτική του τελεσιγράφου.
Και αυτό ακριβώς συνιστά την πολιτική παρακμή που αποτυπώνει η σημερινή εικόνα.
Η άλλοτε ατμομηχανή της ευρωπαϊκής οικονομίας εμφανίζεται τώρα να απειλεί ότι θα τραβήξει χειρόφρενο σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, εάν οι υπόλοιποι δεν συμφωνήσουν με τις απαιτήσεις της.
www.bankingnews.gr
Ο καγκελάριος Friedrich Merz απειλεί να μπλοκάρει ολόκληρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, εάν τα 27 κράτη-μέλη δεν συμφωνήσουν να χρηματοδοτήσουν την Ουκρανία.
Και όλα αυτά την ώρα που η ίδια η γερμανική οικονομία παλεύει με τη στασιμότητα, το υψηλό ενεργειακό κόστος και τη δοκιμασία της βιομηχανικής της ανταγωνιστικότητας.
Η εικόνα είναι ενδεικτική της μεταβολής των ευρωπαϊκών ισορροπιών.
Η χώρα που για δεκαετίες απαιτούσε δημοσιονομική πειθαρχία, περιορισμό των ελλειμμάτων και αυστηρή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών εμφανίζεται τώρα έτοιμη να χρησιμοποιήσει τον κοινό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ως μοχλό πίεσης για τη διασφάλιση πρόσθετης χρηματοδότησης προς το Κίεβο.
Σύμφωνα με τους Financial Times, ο Friedrich Merz έστειλε επιστολή στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, António Costa, ξεκαθαρίζοντας ότι η Γερμανία δεν πρόκειται να υποστηρίξει τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς μια συλλογική συμφωνία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το εκτιμώμενο χρηματοδοτικό κενό των 70 δισεκατομμυρίων ευρώ για το 2027, από το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να καλύψει περίπου 45 δισεκατομμύρια ευρώ.
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό και αποκαλύπτει τη δυσκολία του Βερολίνου να εξασφαλίσει συναίνεση ακόμη και μεταξύ των Ευρωπαίων εταίρων του.
Από τη γερμανική ισχύ στα τελεσίγραφα – Η μεγάλη αντίφαση του Βερολίνου
Για πολλά χρόνια, η Γερμανία αντιμετωπιζόταν ως το κράτος που μπορούσε να διαμορφώνει τους οικονομικούς κανόνες της Ευρώπης.
Η βιομηχανική της παραγωγή, οι εξαγωγές, η δημοσιονομική της ισχύς και η πολιτική επιρροή της στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης της επέτρεπαν να έχει καθοριστικό ρόλο στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει.
Η άλλοτε ισχυρή γερμανική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα, ενώ η πολιτική ηγεσία καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την ενεργειακή μετάβαση, την αμυντική ενίσχυση και τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η απειλή του Friedrich Merz να εμποδίσει τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό.
Η Γερμανία, αντί να εξασφαλίζει πολιτικές συμφωνίες μέσω της οικονομικής της επιρροής, εμφανίζεται να χρησιμοποιεί την απειλή του βέτο ως μέσο επιβολής των επιλογών της.
Για τους επικριτές αυτής της στρατηγικής, πρόκειται για ένδειξη πολιτικής αδυναμίας και όχι δύναμης.
Βεβαίως, το Βερολίνο υποστηρίζει ότι επιδιώκει δικαιότερη κατανομή των οικονομικών βαρών και ότι η ασφάλεια της Ουκρανίας συνδέεται άμεσα με την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ωστόσο, η επιλογή να συνδεθεί η χρηματοδότηση του Κιέβου με ολόκληρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τις πραγματικές προτεραιότητες της γερμανικής κυβέρνησης.
Η γερμανική βιομηχανία πιέζεται, αλλά το Βερολίνο αναζητά νέα δισεκατομμύρια
Η οικονομική πραγματικότητα της Γερμανίας απέχει από την εικόνα της αδιαμφισβήτητης ευρωπαϊκής υπερδύναμης προηγούμενων δεκαετιών.
Μετά τη συρρίκνωση της οικονομίας το 2023 και το 2024, η ανάπτυξη παρέμεινε εξαιρετικά περιορισμένη το 2025.
Στις εαρινές προβλέψεις του Μαΐου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτίμησε ότι η γερμανική οικονομία θα αναπτυχθεί μόλις κατά 0,6% το 2026 και 0,9% το 2027.
Την ίδια στιγμή, η γερμανική βιομηχανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το αυξημένο ενεργειακό κόστος, τον εντεινόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα και τις πιέσεις στο εξαγωγικό της μοντέλο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει επίσης αύξηση του γερμανικού δημοσιονομικού ελλείμματος στο 3,7% του ΑΕΠ το 2026 και στο 4,1% το 2027, μεταξύ άλλων λόγω των αυξημένων αμυντικών δαπανών και των δημόσιων επενδύσεων.
Και εδώ αναδεικνύεται η μεγάλη πολιτική αντίφαση.
Η Γερμανία που κάποτε απαιτούσε από άλλες ευρωπαϊκές χώρες να περιορίζουν τις δαπάνες τους, σήμερα διεκδικεί περισσότερες κοινές χρηματοδοτικές δεσμεύσεις για έναν πόλεμο του οποίου το τέλος παραμένει αβέβαιο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η βοήθεια προς την Ουκρανία είναι αυτομάτως λανθασμένη. Σημαίνει, όμως, ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν υποχρέωση να εξηγήσουν στους πολίτες τους πόσα χρήματα θα απαιτηθούν, από πού θα προέλθουν και ποιες θα είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Πρώτα το Κίεβο και μετά οι Ευρωπαίοι πολίτες; Το ερώτημα που διχάζει
Ο Friedrich Merz επιμένει ότι όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, χωρίς εξαιρέσεις.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη απαίτηση εγείρει ένα σημαντικό πολιτικό ερώτημα: μπορεί η χρηματοδότηση μιας τρίτης χώρας να αποτελεί προϋπόθεση για τη λειτουργία ολόκληρου του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού συστήματος;
Ο επταετής προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική.
Αφορά την αγροτική παραγωγή, τα έργα υποδομών, την περιφερειακή ανάπτυξη, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την έρευνα, την εκπαίδευση και την κοινωνική συνοχή.
Πρόκειται για πόρους που επηρεάζουν άμεσα εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες.
Εάν οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό οδηγηθούν σε αδιέξοδο εξαιτίας της χρηματοδότησης της Ουκρανίας, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να επεκταθούν σε τομείς που δεν έχουν άμεση σχέση με τον πόλεμο.
Αυτό είναι και το πιο προβληματικό στοιχείο της γερμανικής τακτικής: η μετατροπή ενός συγκεκριμένου γεωπολιτικού ζητήματος σε όρο για μια πολύ ευρύτερη οικονομική συμφωνία.
Ουγγαρία, Σλοβακία και Τσεχία αντιστέκονται – Ρωγμές στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα
Η γερμανική πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή ενότητα γύρω από την ουκρανική χρηματοδότηση δοκιμάζεται.
Η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία έχουν εξασφαλίσει εξαιρέσεις από προηγούμενο κοινό δανειακό σχήμα για την Ουκρανία, ενώ η Βουλγαρία έχει επίσης εκφράσει επιφυλάξεις για πρόσθετες συνεισφορές.
Η αντίδραση αυτή δεν είναι ασήμαντη.
Ορισμένες κυβερνήσεις θεωρούν ότι η οικονομική υποστήριξη προς το Κίεβο έχει ήδη επιβαρύνει σημαντικά τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς και ότι δεν μπορεί να συνεχίζεται χωρίς συγκεκριμένο μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Ο Merz, αντίθετα, θεωρεί ότι η χρηματοδότηση πρέπει να κατανεμηθεί σε όλους.
Η διαφωνία μετατρέπεται έτσι σε ευρύτερη σύγκρουση για το ποιος αποφασίζει, ποιος πληρώνει και ποιος τελικά αναλαμβάνει το πολιτικό κόστος.
Η Γερμανία παραμένει ο μεγαλύτερος καθαρός χρηματοδότης του κοινού ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Όμως, αυτή η οικονομική θέση δεν της εξασφαλίζει αυτομάτως το δικαίωμα να καθορίζει μονομερώς τις πολιτικές επιλογές των υπόλοιπων κρατών.
Ακόμη πιο αμφιλεγόμενη είναι η γερμανική επιδίωξη να περιοριστεί στο μέλλον η δυνατότητα μεμονωμένων χωρών να μπλοκάρουν αποφάσεις χρηματοδότησης προς την Ουκρανία, μέσω ευρύτερης χρήσης της ειδικής πλειοψηφίας.
Μια τέτοια θεσμική αλλαγή θα απαιτούσε την κατάλληλη νομική βάση και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, τη συναίνεση των ίδιων των κρατών-μελών.
Από τη δημοσιονομική πειθαρχία στο κοινό χρέος – Η ιστορική ειρωνεία
Η συζήτηση για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία και λόγω της πιθανότητας νέου κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη συμφωνήσει σε δανειακό πακέτο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία, στο οποίο συμμετέχουν 24 κράτη-μέλη.
Παράλληλα, αναζητούνται τρόποι κάλυψης των πρόσθετων αναγκών του 2027, με τον νέο κοινό δανεισμό να βρίσκεται μεταξύ των βασικών επιλογών.
Εδώ εντοπίζεται μια ακόμη εντυπωσιακή αντίφαση.
Επί σειρά ετών, το Βερολίνο αντιμετώπιζε με μεγάλη επιφυλακτικότητα τη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού χρέους και απαιτούσε αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία.
Σήμερα, η συζήτηση για πρόσθετο κοινό δανεισμό προχωρά με επίκεντρο την ουκρανική χρηματοδότηση, ενώ η γερμανική κυβέρνηση ζητά ισχυρότερες συλλογικές δεσμεύσεις.
Βέβαια, οι οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες έχουν αλλάξει δραματικά σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία.
Αυτό, όμως, δεν ακυρώνει την ανάγκη για συνέπεια, διαφάνεια και λογοδοσία.
Διότι τα κοινά ευρωπαϊκά δάνεια δεν αποτελούν δωρεάν χρήμα. Συνοδεύονται από τόκους, υποχρεώσεις και δημοσιονομικές συνέπειες που επηρεάζουν τους μελλοντικούς προϋπολογισμούς.
Η σημερινή κατάσταση δεν προέκυψε ξαφνικά.
Το γερμανικό οικονομικό μοντέλο βασίστηκε επί δεκαετίες στη βιομηχανική παραγωγή, στις ισχυρές εξαγωγές και στην πρόσβαση σε ανταγωνιστικές πηγές ενέργειας.
Η ρήξη των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η αλλαγή του διεθνούς εμπορικού περιβάλλοντος και η ένταση του ανταγωνισμού από την Κίνα επέβαλαν μεγάλες προσαρμογές.
Οι συνέπειες ήταν ιδιαίτερα αισθητές στις ενεργοβόρες βιομηχανίες και στο ευρύτερο μεταποιητικό οικοσύστημα.
Ωστόσο, θα ήταν υπεραπλούστευση να αποδοθούν όλα τα προβλήματα της γερμανικής οικονομίας αποκλειστικά στην ουκρανική κρίση.
Η γήρανση του πληθυσμού, η γραφειοκρατία, οι καθυστερήσεις στις υποδομές και η χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας αποτελούν επίσης σημαντικές αιτίες της οικονομικής δυσκολίας.
Το ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα είναι εάν η γερμανική ηγεσία διαθέτει μια ολοκληρωμένη στρατηγική ανάκαμψης ή εάν επιχειρεί να διατηρήσει τον ευρωπαϊκό ηγετικό της ρόλο κυρίως μέσω πιέσεων και δημοσιονομικών διαπραγματεύσεων.
Μια Γερμανία με ισχυρή βιομηχανία, ανταγωνιστική οικονομία και συνεκτική ευρωπαϊκή στρατηγική θα είχε πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα να πείσει τους εταίρους της. Μια Γερμανία που απειλεί να μπλοκάρει τον προϋπολογισμό επειδή δεν εξασφαλίζει συναίνεση, εκπέμπει ένα πολύ διαφορετικό πολιτικό μήνυμα.
Το τελεσίγραφο Merz μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ
Το επόμενο κρίσιμο επεισόδιο αναμένεται στη συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο, στις 12 και 13 Νοεμβρίου, ενώ το ζήτημα της ουκρανικής χρηματοδότησης βρίσκεται και στην ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 26 και 27 Νοεμβρίου.
Ο Friedrich Merz επιδιώκει να επιταχύνει τις διαπραγματεύσεις και να εξασφαλίσει δεσμεύσεις πριν από τις επόμενες ευρωπαϊκές εκλογικές αναμετρήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να καταστήσουν ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη συμφωνίας.
Υπάρχει, όμως, ένας σοβαρός κίνδυνος για τη γερμανική στρατηγική.
Όσο περισσότερο το Βερολίνο χρησιμοποιεί την οικονομική του ισχύ για να πιέσει τις υπόλοιπες κυβερνήσεις, τόσο περισσότερο μπορεί να ενισχύει τις αντιδράσεις εναντίον της γερμανικής επιρροής.
Η απειλή αποκλεισμού του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού μπορεί να λειτουργήσει ως διαπραγματευτικό πλεονέκτημα βραχυπρόθεσμα.
Μακροπρόθεσμα, όμως, θα μπορούσε να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη και να ενθαρρύνει άλλες χώρες να χρησιμοποιήσουν αντίστοιχες πρακτικές για τις δικές τους πολιτικές προτεραιότητες.
Και τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών τελεσιγράφων.
Η πραγματική κατάντια: Μια Γερμανία που δυσκολεύεται να πείσει και επιλέγει να απειλήσει
Η περίπτωση του Friedrich Merz είναι αποκαλυπτική για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η γερμανική πολιτική ισχύς.
Το Βερολίνο εξακολουθεί να διαθέτει μια τεράστια οικονομία, ισχυρούς θεσμούς και καθοριστική επιρροή στην Ευρώπη. Δεν πρόκειται για μια χώρα που έχει χάσει τη δυνατότητα να διαμορφώνει εξελίξεις.
Ωστόσο, η διατήρηση της ισχύος δεν ταυτίζεται με τη δυνατότητα επιβολής κάθε πολιτικής επιλογής.
Η Γερμανία βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια δύσκολη πραγματικότητα: η οικονομική της κυριαρχία δεν είναι πλέον τόσο αυτονόητη, η βιομηχανική της ανταγωνιστικότητα πιέζεται και οι ευρωπαϊκοί της εταίροι δεν εμφανίζονται διατεθειμένοι να ακολουθούν χωρίς αντιρρήσεις.
Αντί η πολιτική ηγεσία να αναζητήσει μια ευρύτερη συμφωνία που θα λαμβάνει υπόψη τις οικονομικές δυνατότητες και τις πολιτικές ανησυχίες όλων των κρατών, ο Merz επέλεξε την τακτική του τελεσιγράφου.
Και αυτό ακριβώς συνιστά την πολιτική παρακμή που αποτυπώνει η σημερινή εικόνα.
Η άλλοτε ατμομηχανή της ευρωπαϊκής οικονομίας εμφανίζεται τώρα να απειλεί ότι θα τραβήξει χειρόφρενο σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, εάν οι υπόλοιποι δεν συμφωνήσουν με τις απαιτήσεις της.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών